Pamtenik: Ko je bio Sima terđuman

Poznata Simina ulica na Dorćolu (opština Stari grad) nosi naziv po Simi Nešiću, koji je u istoriji ostao upamćen pod nadimkom Sima terđuman (tumač/prevodilac). Za razliku od okolnih ulica (Gospodar Jevremove i Gospodar Jovanove), koje su nazvane po braći kneza Miloša, Sima nije bio plemićkog porekla, već državni službenik čija je herojska pogibija promenila tok srpske istorije

Rođen je 2. aprila 1831. godine u Beogradu. Školovao se u Kruševcu i Beču. Smatran je jednim od najobrazovanijih ljudi svog vremena u Beogradu. Pored maternjeg srpskog, tečno je govorio još pet jezika: turski, francuski, nemački, grčki i hebrejski (jevrejski).

Karijeru je započeo kao upravnik pošte u Kruševcu. Zbog izuzetnog znanja jezika i oštroumnosti, knez Mihailo Obrenović ga 1860. godine vraća u Beograd. Postavljen je na čelo Tajne policije za političke poslove i imenovan za sudskog i policijskog terđumana (glavnog tumača za turski jezik).

Sima je zvanično prevodio sva policijska i sudska dokumenta. Na toj poziciji imao je direktan uvid u planove, prepiske i poslove beogradskog ali-paše. Delovao je kao ključni srpski obaveštajac. O turskim koracima redovno je izveštavao ministra unutrašnjih dela i samog kneza Mihaila.

Njegovo ime neraskidivo je vezano za incident kod Čukur česme koji se odigrao 15. juna 1862. godine (3. juna po starom kalendaru). Nakon što su turski vojnici (nizami) pretukli i smrtno ranili srpskog dečaka Savu Petkovića na česmi, stvorio se ogroman metež. Srpska patrola je ubrzo stigla i obuzdala turske vojnike. Kako bi se sprečio diplomatski incident većih razmera, na lice mesta je hitno poslat Sima Nešić kako bi posredovao i preveo zahteve srpske policije.

Sima je, zajedno sa srpskim žandarmima, pokušao da privede odgovornog turskog vojnika i sprovede ga u policijsku stanicu. Kada su prolazili pored turske stražare (karaule), turski vojnici su iznenada otvorili vatru. Sima Nešić je pogođen i ostao je na mestu mrtav u svojoj 31. godini. Pored njega, u tom momentu poginuo je i žandarm Đorđe Nišlija.

Ovo ubistvo uglednog srpskog činovnika izazvalo je opšti gnev građana, preraslo u ulične borbe i tursko bombardovanje Beograda sa Kalemegdana, što je na kraju pokrenulo diplomatski proces i dovelo do konačnog odlaska Turaka iz Srbije.

Čuvena beogradska Simina ulica je dobila ime upravo po Simi Nešiću 1872. godine. Ona drži istorijski rekord Beograda kao jedna od izuzetno retkih ulica u najužem centru grada koja nikada nije promenila svoj naziv u proteklih više od 150 godina.

I.R.

U vremenu starog Kruševca: Vasilije Protić, karijerni diplomata