Pamtenik: Pijaca s pogledom na Bagdalu

Fotografija je nastala na Trgu Kosovskih junaka 1916., baš usred Velikog rata

Oko Spomenika je radila Zelena pijaca, premeštena 1929. godine iza zgrade Načelstva. U pozadini se vidi izdignuta Bagdala.

Tokom 1916. godine, Kruševac se nalazio pod teškom austrougarskom vojnom okupacijom, koja je uspostavljena nakon pada grada u novembru 1915. godine. Život u gradu obeležili su nemaština, stroga kontrola, represija nad civilima, ali i rad vojnih bolnica.

U gradu su bile stacionirane austrougarske snage (uključujući mađarske jedinice) i nemački vojnici. Okupatori su preko fotografa Alpskog korpusa pažljivo beležili prizore sa kruševačkih ulica (poput Porte crkve Lazarice) kako bi u svojoj štampi prikazali lažnu sliku „reda, mira i stabilnosti” pod njihovom vlašću.

Porta u Prvom svetskom ratu

Na pijaci oko Spomenika kosovskim junacima odvijala se svakodnevna trgovina između okupatorskih vojnika i lokalnog stanovništva. Za Kruševljane je ova saradnja bila čist izraz nužnosti i borbe za opstanak usled opšte nestašice hrane i osnovnih životnih namirnica.

Dok se glavnina srpske vojske povlačila preko Albanije, u Kruševcu je ostao veliki broj ranjenika. U kasarni „Car Lazar” i lokalnoj osnovnoj školi funkcionisale su vojne bolnice u kojima je lečeno preko 900 srpskih ranjenika. Pored lokalnog osoblja, u negovanju bolesnika i ranjenika istakle su se i hrabre škotske bolničarke.

Ranjeni srpski vojnici u kasarni „Car Lazar“

Okupacione vlasti su sprovodile stalna ispitivanja i potplaćivanja kako bi suzbile bilo kakav otpor. Kada su u junu 1916. godine austrougarske vlasti saznale za skrivenu arhivu i pripreme za ustanak, uhapšeno je 33 ljudi. Okupatorski preki sud je 11. juna 1916. osudio na smrt i odmah pogubio grupu Kruševljana, među kojima su bili Vojislav Bralović i Sibin Jeličić.

Pamtenik: Dragan Toković stradalom ocu posvetio pesmu „Bagdala i dečak“