Na današnji dan: Na Beloviću ’41. formiran Rasinski odred

Rasinski narodnooslobodilački partizanski odred zvanično je formiran 22. jula 1941. godine na brdu Belović iznad Dedine kod Kruševca. Ovaj događaj označio je organizovani početak oružanog antifašističkog ustanka u rasinskom kraju

Formiranje odreda nije bilo spontano, već je pažljivo pripremano. Odluka o osnivanju doneta je skoro mesec dana ranije, 24. juna 1941. godine, na sastanku Okružnog komiteta KPJ za Kruševac. Njemu je prisustvovao i Mirko Tomić, delegirani instruktor Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju, koji je pomogao u organizaciji i definisanju vojnih ciljeva.

Od donošenja odluke do samog izlaska boraca na brdo Belović prošlo je bezmalo mesec dana. Ovo vreme je utrošeno na ilegalno prikupljanje oružja, municije, sanitetskog materijala i na bezbednosno proveravanje prvih dobrovoljaca po kruševačkim selima.

Na dan 22. jula, na brdu Belović se okupila relativno mala, ali visoko motivisana grupa ljudi. Odred je u trenutku formiranja brojao svega 34 do 40 boraca. Ovo ga je činilo jednim od najmanjih partizanskih odreda u tada okupiranoj Srbiji. Ipak, upravo ta malobrojnost omogućila mu je ogromnu pokretljivost, lakše skrivanje i preživljavanje tokom velikih neprijateljskih ofanziva 1942. godine.

Unutar odreda odmah su formirane dve čete:

– Rasinska četa – uglavnom sastavljena od naprednih radnika fabrike „Obilićevo“ (kasnije „Miloje Zakić“, danas „Trayal“), đaka i Kruševljana. Ona je činila jezgro odreda.

– Trstenička četa – sačinjena mahom od seljaka iz okoline Trstenika. Međutim, zbog slabog naoružanja i neiskustva, većina ovih seljaka se posle tri dana privremeno razišla kućama, pa je Rasinska četa preuzela glavni teret ranih akcija.

Okružni komitet je na brdu Belović postavio prvo vojno rukovodstvo odreda. Za komandanta je izabran poručnik Mihajlo Živić. Živić je bio inženjer i vojni avijatičarski poručnik rodom upravo iz Dedine. Njegovo vojno obrazovanje bilo je ključno za početnu disciplinu. S obzirom na to da je ubrzo oboleo, komandu preuzima njegov zamenik Miloje Zakić. Zakić je bio vojni pitomac zavoda „Obilićevo“, rodom iz Mudrakovca. Kasnije je proglašen za narodnog heroja. Politički komesar odreda postao je Desimir Jovović, koji je bio zadužen za moral, ideološki rad i vezu sa lokalnim stanovništvom.

Odmah nakon formiranja, borci se nisu upuštali u frontalne sukobe zbog ogromne premoći nemačkog garnizona u Kruševcu. Umesto toga, sprovodili su taktiku udarnih grupa i desetina. Prva velika diverzija izvedena je 8. avgusta 1941. godine, kada su delovi odreda uspešno srušili železnički most na strateški važnoj pruzi kod sela Braljina. Nakon ove akcije, odred se sa brda Belović prebacuje na teren planine Jastrebac, gde podiže svoj stalni vojni logor blizu sela Slatina.

Tokom avgusta 1941. godine usledile su brze akcije razoružavanja seoskih žandarmerijskih stanica u Dedini (28. avgusta) i Velikom Šiljegovcu (30. avgusta), čime je prikupljeno preko potrebno oružje za nove borce.

I.R.

Pamtenik: Sestre Veškovac i hor Sv. Knez Lazar – „Beli Anđeo“ (1998)