Žene u ratu kao čuvari porodice i učesnice borbe za slobodu

Narodna biblioteka Kruševac organizovala je danas predavanje „Žene u ratu“, koje je u e-čitaonici na trećem spratu Doma sindikata održala dr Ljubinka Škodrić, viši naučni saradnik Instituta za savremenu istoriju

Program je priređen u okviru obeležavanja Dana oslobođenja grada, a posetiocima je približio položaj žena tokom Drugog svetskog rata, njihovu ulogu u svakodnevnom životu pod okupacijom, učešće u oslobodilačkoj borbi i promene koje su usledile nakon završetka rata.

Direktorka Narodne biblioteke Kruševac Snežana Nenezić pozdravila je prisutne, predstavila gošću i istakla da je predavanje organizovano u čast oktobarskih praznika, kao prilika da se pažnja posveti važnim istorijskim temama i ulozi žena u ratnim zbivanjima.

Govoreći o istraživanju koje je prethodilo njenom radu, dr Ljubinka Škodrić objasnila je da je knjiga na kojoj se predavanje zasniva nastala iz njene doktorske disertacije, a da je pristup arhivskoj građi bio od velikog značaja za sagledavanje iskustava žena u ratnom periodu.

– Ova knjiga je nastala iz moje doktorske disertacije i od velikog značaja mi je bilo što sam u to vreme radila u Arhivu Srbije, pa sam imala mogućnost da istražujem brojnu arhivsku građu i veliki broj dokumenata. Potraga za dokumentima koji se odnose na žene dugotrajan je proces jer one često nisu vidljive u istorijskim izvorima. Osim arhiva, od značaja su mi bila i objavljena sećanja, na primer Mirka Tepavca, ali i brojna svedočenja žena koje su ostavile uspomene na svoj život tokom Drugog svetskog rata, rekla je Škodrić.

Prema njenim rečima, žene su imale veoma važnu ulogu tokom rata, posebno na području okupirane Srbije, ali i u drugim okupiranim evropskim državama. Okupirano društvo u velikoj meri činili su stari ljudi, deca i žene, dok su muškarci često bili u vojnim jedinicama ili odvedeni na prinudni rad. Na ženama je zato ostajala svakodnevna briga o porodici, očuvanju imovine i vođenju domaćinstava, ali i preduzeća i drugih poslova koji su morali da se nastave uprkos ratnim okolnostima.

– Žene su te koje ostaju kod kuće da se brinu o porodici, sačuvaju imetak, brinu o preduzećima. Na njih pada teret celokupne brige, istakla je Škodrić, ukazujući na odgovornost koju su žene preuzimale u uslovima okupacije i odsustva velikog broja muškaraca.

Posebnu celinu predavanja činilo je pitanje učešća žena u borbi za slobodu i njihovog pristupanja partizanskom pokretu. Kako je objasnila Škodrić, masovno učešće žena u partizanskom pokretu predstavljalo je upečatljiv istorijski fenomen, karakterističan za Jugoslaviju i Sovjetski Savez.

Partizanski pokret ženama je obećavao ravnopravnost tokom borbe, ali i nakon oslobođenja. Ipak, kako je pokazalo proučavanje njihovih sećanja, motivi zbog kojih su se žene priključivale pokretu bili su prvenstveno povezani sa antifašizmom i željom da učestvuju u oslobođenju zemlje.

– Kada posmatramo sećanja žena koje su učestvovale u ratu, nijedna od njih neće spomenuti da joj je ravnopravnost bila prioritet. To je bila ideja koja je postojala u pozadini, dok je većina pristupila iz ideala antifašizma i želje da učestvuje u borbi za oslobođenje zemlje, navela je Škodrić.

Govoreći o promenama položaja žena nakon rata, istakla je veliki značaj Antifašističkog fronta žena (AFŽ), koji je opisala kao najmasovniju žensku organizaciju koja je ikada postojala na ovim prostorima. Tokom Drugog svetskog rata AFŽ je organizovao žene u pružanju pomoći i podrške, dok je istovremeno radio na njihovoj emancipaciji i obrazovanju, uključujući sticanje znanja i veština potrebnih za brigu o deci, domaćinstvu i porodici.

Prema rečima Škodrić, Komunistička partija Jugoslavije ispunila je nakon rata obećanja o pravnoj i političkoj ravnopravnosti žena. One su izjednačene sa muškarcima u zakonskim i političkim pravima, dobile su pravo glasa i mogućnost da biraju i budu birane. Kao važan istorijski primer navela je Mitru Mitrović, koja je postala prva žena na čelu Ministarstva prosvete u Srbiji.

– Drugi svetski rat označio je veliku prekretnicu u političkim pravima žena, a nešto što nazivamo društvenom jednakošću ostalo je bitka koja se vodi i kod nas i širom sveta i danas, zaključila je dr Ljubinka Škodrić.

Predavanje je ukazalo na različite dimenzije ratnog iskustva žena, od svakodnevne borbe za opstanak porodice i očuvanje imovine do neposrednog učešća u antifašističkom pokretu, kao i na dugoročne posledice koje je rat imao na razvoj ženskih prava i njihov položaj u društvu.

M. Janković

Predstavljena publikacija „Doziv sećanja/ Taoci Kaznenog zavoda“