Potpisan ugovor o dodeli sredstava za obnovu hrama Svete Trojice u Gornjem Adrovcu

Njegovo Visokopreosveštenstvo Mitropolit niški g. Arsenije dočekao je u dvoru niške Episkopije ministra kulture u Vladi Republike Srbije Nikolu Selakovića sa pratnjom

Povod sastanka ministra Selakovića i Visokopreosvećenog Mitropolita bilo je potpisivanje ugovora o dodeli sredstava na osnovu konkursa Ministarstva kulture, namenjenih obnovi spomen-hrama Svete Trojice u Gornjem Adrovcu, podignutom na mestu pogibije grofa Nikolaja Nikolajeviča Rajevskog, koji je kao dobrovoljac ovde stradao 1876. godine, tokom Srpsko-turskog rata.

Spomen-hram u Gornjem Adrovcu, podignut od strane porodice palog junaka, svedoči o vekovnim bratskim odnosima srpskog i ruskog naroda i deljenju teških vremena. Crkvu je gradio Josif Kolar iz Niša uz trud i nadzor vladike niškog Nikanora Ružičića.

Ove godine obeležava se i 150. godišnjica boja kod Gornjeg Adrovca, tokom koga je grof Rajevski prineo najveću žrtvu na oltaru slobode bratskog slovenskog naroda.

Bitka kod Gornjeg Adrovca i pogibija Rajevskog 2. septembra 1876.

Rajevskom je povereno komandovanje desnim krilom odbrambene armije i samo posle tri dana je, zbog osvajanja Prćilovice, dobio srpski krst. Posle pobede Srba kod Šumatovca nastavljene su teške borbe za Aleksinac. Rajevski se nalazio u sviti Černjejeva, u selu Žitkovac, odakle je poslat u Gornji Adrovac, da bi održao položaj dok ne stignu sveže snage.

Bilo je dva sata po podne. Pošto je pristigao u jeku paklene bitke, u bateriju poručnika K. Šamanovića, Rajevski je zaustavio povlačenje srpske pešadije koja je odstupala pod naletom Turaka.

Počeo je da piše izveštaj Černjejevu:

Turske jedinice se utvrđuju na koti u Aleksinačkoj dolini, levo od nas. Sa desne strane dolina je čista za prolaz naše vojske u pozadinu neprijatelja…

Pukovnik nije stigao da stavi tačku. Turski metak je probio kapu, udario u levu slepoočnicu. To se desilo oko četiri sata po podne, 2. septembra 1876. godine.

Istog dana Černjejev je poslao telegram majci Ani, obaveštavajući je o smrti Nikolaja. Na njegov predlog vrhovni komandant srpske vojske, knez Milan, posmrtno je odlikovao Rajevskog ordenom takovskog krsta petog stepena sa mačevima.

Vojnici su privremeno sahranili Rajevskog u manastiru Sveti Roman u Đunisu. Od 13. septembra 1876. godine telo pokojnog pukovnika je počelo „putovanje” ka svojoj kući. Tog dana ono je ekshumirano, balsamovano i sa svim počastima preneto u Deligrad, gde je održan pomen, a odatle ispraćeno za Beograd.

Njegovi posmrtni ostaci su bili izloženi 17. septembra u beogradskoj Sabornoj crkvi. U šest sati popodne istog dana, kovčeg sa telom pukovnika je iznet iz crkve i prenet do pristaništa, odakle je parobrodom prevezen za Odesu, a odatle u Jerazmovku (danas Razumovka), porodično imanje Rajevskih.

Pukovnik je sahranjen u Krestovozdviženskoj crkvi, porodičnoj grobnici, pored svog legendarnog dede, heroja Borodinske bitke.

Izgradnja hrama

Svu brigu oko izgradnje „crkve Rajevskog” u Srbiji na sebe je preuzeo Episkop niški Nikanor. Kamen temeljac postavljen je 16. marta 1902. godine u prisustvu srpskih zvaničnika, ruskih diplomata i predstavnika porodice Rajevski, kao i velikog broja stanovnika okolnih naselja.

Za godinu i po dana izgradnja je bila završena. Na vrhu uzvišice izdigla se crkva sa jednom kupolom, koji je u osnovi imao krst u kasnovizantijskom stilu. Arhitektonski projekat, kao i ikone, bili su poslati iz Rusije. Na zapadnom zidu iznad ulaza u centralni deo crkve naslikan je veliki portret pukovnika N. N. Rajevskog u husarskoj uniformi (rad S. Todorovića).

Nedaleko od crkve podignuta je školska zgrada kao poklon stanovnicima Gornjeg Adrovca od porodice Rajevski.

Obnova svetinje

Krajem 1991. godine postignut je sporazum između Ambasade SSSR, Skupštine opštine Aleksinac, Niške eparhije SPC, Društva srpsko-ruskog prijateljstva i Moskovskog Slovenskog fonda o obezbeđivanju sredstava za obnovu memorijalnog kompleksa pukovnika N. N. Rajevskog. Zavod za zaštitu spomenika kulture u Nišu uzeo je crkvu pod svoju zaštitu.

Crkva Svete Trojice je 30. septembra 1998. godine proglašena za metoh manastira Sveti Roman. Osveštanje crkve i prvu Svetu Liturgiju obavilo je srpsko i rusko sveštenstvo na čelu sa tadašnjim Vladikom niškim Irinejem.

Na dan pogibije Rajevskog, 2. septembra 2001. godine, Patrijarh srpski gospodin Pavle, uz sasluženje Episkopa niškog Irineja, starešine Podvorja Ruske pravoslavne crkve u Beogradu jereja Vitalija Tarasjeva i sveštenstva Srpske i Ruske pravoslavne crkve, obnovio je čin malog osveštanja obnovljene crkve Svete Trojice i u njoj služio Liturgiju. Na svečanost u Gornji Adrovac došli su ambasadori Rusije i Belorusije, visoki zvaničnici Srpske vlade, Ministarstava, ustanova, generaliteta i armija dveju država, kao i članovi srpske kraljevske dinastije Karađorđević i potomci roda Rajevskih.

Ognjen Milićević
Foto: Eparhija niška/ Vikipedija/ Srpska enciklopedija

Kako je izgledao Kruševac u XIX veku