Znamenite kruševačke porodice: Dedinac

Porodica Dedinac iznedrila je dve značajne ličnosti srpske istorije – pešadijskog brigadnog generala Đorđa N. Dedinca i Radoja Dedinca, tvorca plana grada Beograda 1815–1830 (sa mapom Beograda iz 1900. godine). Ovaj nacrt se danas čuva u Muzeju grada Beograda i ključan je izvor naučnicima za proučavanje prostornog razvoja i urbane transformacije grada iz osmanskog u moderno doba. Izradio je kartu Kneževine Srbije u razmeri 1:400.000, koja je objavljena kao prilog knjizi Joakima Vujića Putešestvije po Srbiji

Trgovac iz Dedine Nestor M. Dedinac (1841-1906) imao je dućan u Kruševcu i trojicu sinova: artiljerijskog kapetana Mijaila N. Dedinca (1864-?), Milan N. Dedinaca (1869-?), i generala Đorđa N. Dedinca (1891-1956).

Pešadijski brigadni general Đorđe N. Dedinac je rođen u Kruševcu 3. marta 1891. godine kao trinesto dete od oca Nestora u trgovačkoj porodici koja je stanovala u Čupićevoj ulici. Njegov brat bio je poznati srpski pesnik, novinar, esejista, likovni i pozorišni kritičar Milan Dedinac, kome je Dobrica Ćosić posvetio poglavlje u svom romanu Prijatelji.

Posle završenih sedam razreda gimnazije, postao je pitomac 42. klase Niže škole Vojne akademije (1909–1912). Završio je i Informativni kurs za više komandante u Novom Sadu (1929).

Proizveden je u čin potporučnika 1912, a unapređen u činove poručnika 1913, kapetana II klase 1915, kapetana I klase 1918, majora 1920, potpukovnika 1924, pukovnika 1929. i pešadijskog brigadnog generala 1938. godine.

U ratovima od 1912. do 1913. bio je ađutant i zastupnik komandira u 11. puku prvog poziva. U Prvom svetskom ratu bio je komandir voda u 4. bataljonu 12. puka prvog poziva i komandir čete, od aprila 1916. do marta 1919. komandir u 2. jugoslovenskom puku.

Oficirsku karijeru Đ. Dedinac je započeo u septembru 1912. kao vodnik u 11. Pešadijskom puku. U 11. pešadijskom puku I poziva je služio I tokom oba balkanska rata, obavljajući dužnosti ađutanta bataljona i zastupnika komandira čete. U decembru 1913. postavljen je za vodnika u Bregalničkom pešadijskom puku, ali je na početku Prvog svetskog rata prekomandovan je u 12. pešadijski puk prvog poziva u kome je ostao sve do reorganizacije vojske na Krfu u martu 1916. Obavljajući dužnosti vodnika I komandira čete. U aprilu 1916. Poslat je u Rusiju, gde je u naredne dve godine obavljao dužnosti komandira čete Drugog Dobrovoljačkog puka. Na istoj dužnosti je ostao po dolasku te jedinice na Solunski front u januaru 1918. i promeni njenog imena u Drugi Jugoslovenski puk.

Odlikovan je ordenima Belog orla sa mačevima četvrtog i petog reda, Zlatnom medaljom za hrabrost „Miloš Obilić“ i svim ratnim spomenicama od 1912 – 1918. godine. Od stranih odlikovanja dobio je ruski orden Svete Ane sa mačevima trećeg reda i francuski Ratni krst sa palmom.

Po završetku Prvog svetskog rata, ostao je u istoj jedinici, koja je u martu 1919. promenila ime u 29. Pešadijski puk.

Nekoliko meseci kasnije, u novembru 1919. postavljen je za komandira čete u Drugoj Pešadijskoj podoficirskoj školi u Bileći.

Obavljao je i druge dužnosti: bio je komandir voda u 11. pešadijskom puku; od marta do septembra 1919. komandir u 29. puku (Trebinje); od 1919. komandir 3. čete u 2. pešadisjkoj podoficirskoj školi (Bileća); od 1921. u Sarajevu ađutant u Bosanskoj divizijskoj oblasti i od 1922. komandir čete i nastavnik u Pešadijskoj školi gađanja. Od 1922. bio je komandant 2. bataljona 37. puka (Karlovac); od 1926. komandant 1. bataljona 45. puka (Maribor); od 1930. pomoćnik komandanta 45. puka; od 1932. pomoćnik komandanta Veleškog vojnog okruga; od 1933. komandant Kičevskog vojnog okruga; od 1934. komandant 49 puka (Strumica); od 1936. komandant 6. puka (Bijeljina); od 1938, komandant pešadije Šumadijske divizijske oblasti; od septembra 1939. do aprila 1941. pomoćnik komandanta Potiske divizijske oblasti.

U Aprilskom ratu bio je komandant pešadije Dinarske divizije. Rat je proveo u zarobljeništvu u logoru Voerde u Nemačkoj. Po izlasku iz zarobljeništva vratio se u zemlju.

Ženio se dva puta. Najpre sa Radmilom, rođenom Popović sa kojom je dobio kćerku Anu, a zatim i sa Melanijom, rođenom Kušaković sa kojom je dobio sina Nestora. Iznenada je umro u Slavonskom Brodu, 9. avgusta 1956. godine.

Dragutin M. Dedinac (1851-1910), sudija užičkog prvostepenog suda imao je sinove Milorada (1877-?), i Radoja (1880-1913), profesora Prve beogradske gimnazije, koji je izradio plan Beograda i Miodraga.

Geograf Radoje Dedinac završio je veliku školu u Beogradu na Geografsko-istorijskom odseku, 1905. godine. Na studijama je zapažen njegov crtački talenat, te je upućen u kartografske poslove.

Do odsluženja vojnog roka radio je kao asistent suplent kod Jovana Cvijića na Velikoj školi. Kasnije je predavao geografiju u Prvoj i Drugoj beogradskoj gimnaziji, šestorazrednoj privatnoj gimnaziji (gde je predavao i opštu istoriju, srpski jezik i matematiku), a zatim u zanatskoj školi.

Sarađivao je sa Geografskim zavodom Velike škole, gde se bavio kartografijom i geomorfologijom. Izradio je Kartu Kneževine Srbije u razmeri 1:400.000, koja je objavljena kao prilog knjizi Joakima Vujuća Putešestvije po Srbiji Joakima Vujića (Bg 1902), kartu Bosne i Hercegovine u razmeri 1:750.000.

Za knjigu Jovana Cvijića „Osnovi za geografiju i geologiju Makedonije i stare Srbije“ izvršio je obradu kartografske i kartometrijske građe za šta mu je autor izjavio zahvalnost, a za ediciju „Naselja i poreklo stanovništva srpskih zemalja“ u izdanju Srpske Kraljevske akademije, koju je uređivao Jovan Cvijić, priredio je Atlas. Radio je kao asistent suplent kod Jovana Cvijića na Velikoj školi.

U prvom broju Glasnika Srpskog geografskog društva iz 1912. objavio je priloge „Stanovništvo u Srbiji 1910. godine”, „Stanovništvo Belgije” i osvrt pod naslovom „Ko je došao na Severni pol, Reanu ili Skot”.

Pisao je prikaze za ediciju „Pregled geografske literature o Balkanskom poluostrvu“. Godine 1913. postao je dobrotvor Srpskog geografskog društva.

Kao rezervni oficir poginuo je 1913. godine u Drugom balkanskom ratu kod Velikog Gonika (blizu Kočana, današnja Severna Makedonija).

Izradio je detaljnu geografsku kartu Kraljevine Srbije u razmeri 1:400.000.

O. Milićević
Fotografija: kolekcija dr Milutin Tasić/ Srpska enciklopedija

Pamtenik: Lazar Čolak Antić – veliki vojskovođa i prvi član Srpskog učenog društva