Znamenite kruševačke porodice: Zojići – Ljotići

Na Starom kruševačkom groblju počivaju članovi porodice Ljotić. Potomci Paskalja Zojića su Paskaljevići, a Ljotini potomci su Ljotići. Janja Z. Zojić (1861-1939), kafedžija doselio se u Kruševac iz Janjine. Njegovi sinovi su Konstantin (1886-1967), kafedžija, i Mihailo (1893-1910), đak, suvlasnici hotela Pariz sa Ljotićima. Sin Zoje Ljotića je čuveni srpski filmski, pozorišni i televizijski glumac Mihailo Bata Paskaljević.

Piše: Ognjen Milićević

U Kruševac se krajem 18. veka naselila mala kolonija helenizovanih Cincara, trgovaca, handžija i mehandžija iz Sačiste i Zagore (današnja severna Grčka).

Dolazak Cincara u Kruševac krajem 18. veka

Cincari su u Kruševac došli nakon selidbe trgovaca u Leskovac, privučeni napuštenim tržištem, neposredno pre izbijanja Prvog srpskog ustanka, u poslednjoj deceniji 18. veka.

Knez Miloš Obrenović je nakon oslobođenja u Kruševcu ukinuo institucije iz vremena turske vlasti i proglasio pravo seljaka na posedovanje zemlje.

Gradska pijaca je u velikoj meri primala proizvode sela i Kruševac se razvio u živo trgovačko i izvozno mesto. U celom okrugu zabeležen je veliki broj trgovaca. Knez Miloš je svima koji su želeli priznavao status srpskih građana.

To je bio slučaj sa bivšim turskim podanicima grčkog ili cincarskog porekla iz Sačiste, predela Zagorja u Epiru i Moreje. Potomci ovog stanovništva su se vremenom asimilovali, prihvatili običaje i sredinu Kruševca, te se pretopili u Srbe.

Trgovci i mehandžije Grci, koji su pre Prvog srpskog ustanka došli u Kruševac i sagradili dućane i izjasnili se da bi želeli da ostanu srpski podanici, te da dobiju dozvole od turskih vlasti da presele i svoje porodice, obratili su se ispravničestvu kruševačkom s molbom da im se dozvoli da sagrade dućane u novoj čaršiji, koja je trebalo da se sagradi.

Dvojica Grka bili su iz sela Sačista, nahije kosturske, a njihove dede i očevi su svi došli u Kruševac pre Karađorđevog rata. Grci „trgovci i ishandžije“ želeli su da budu srpski podanici i da u novoj Kruševačkoj čaršiji sagrade sebi dućane i mehane.

Ljotići – Zojići

Ljota Janjić (1794-?), mehandžija, doselio se u Kruševac još u vreme Turaka. Imao je sinove Zoju i Nikolu. Porodica je živela u zajednici do 1867. godine, kada je dovršena gradnja hotela Pariz, a onda su njegovi potomci odlučili da se podele. Pošto je Zoja umro pre 1863. godine, Nikola je bio nosilac domaćinstva.

Zoja Ljotić (1814-?) imao je sinove Paskalja, Janju, Ljotu, i Dimitrija. Od Paskalja su Paskaljevići, a Ljotini potomci su Ljotići.

Paskalj Z. Zojić (1836-1906), otvorio je bakalsku radnju pod firmom Paskalja Zojića i sina koju njegovi potomci drže do 1928. na Trgu kosovskih junaka, a onda su prešli na desnu stranu Trga u novi lokal. Paskalj je sa suprugom Stamatom imao sina Mihaila (1866-1919).

Mihailovi sinovi su Dimitrije (1886 – 1973), Zoja (1892 -1961) i Đorđe (1893 -1918). Dimitrije nije imao dece, a Đorđe se nije ženio. Zoja je imao sina Mihaila Batu Paskaljevića (1923-2004) i ćerku Anicu. Bata Paskaljević, jedan u nizu velikih glumaca iz Kruševca, ima sina Zoju, biznismena u Diseldorfu.

Njihova imovina se sastojala od nekoliko kuća, magacina i dućana, mlina, vinarije, fabrike tekstila, benzinske pumpe, polovine hotela Pariz, vile u Soko Banji, i placeva u Kruševcu, imanja u Požarevcu i Leskovcu.

Ljota Z. Ljotić (1840-1904), sa suprugom Lenom (?-1908) imao je sinove Prokopija (1870-1918), Petra (1875-1937), Lazara (1879-1924) i Koču (1881-1937), i ćerku Aleksiju (1873-?). Ljota je dobio koncesiju da gradi deo železničke pruge Niš-Pirot, prema zaključenom ugovoru, 29. avgusta 1885. godine. Ljota je i poznati izvoznik svinja. Izvozio je za Beč, a njegovi sinovi bili su takođe veliki izvoznici između dva svetska rata. Ljota je bio član opštinske uprave varoši Kruševac 1889. bakalsko -špekulativnu radnju protokolisao je 15. Juna 1888. pod firmom Ljota Z. Ljotić, a posle njegove smrti 1904. firma nosi isto ime, a vode je njegovi sinovi. Ljotići su posedovali deo hotela Pariz i kafanu Braća Ljotić u glavnoj ulici.

Petar Lj. Ljotić, industrijalac, predsednik Upravnog odbora Kruševačke zadruge, sa uspehom je vodio poslove ove porodice. Čitav kapital potrošio je pomažući sirotinju. Jedva da je prošlo četrdeset dana od smrti Petrove, a iz Beča je stigao glas da je umro poslednji izdanak po muškoj liniji porodice Ljotić – Koča.

Nikola Ljotić (1834-1884), mehandžija, kupio je kuću počivšeg Vukoja Nedeljkovića. Prilikom opravke majstori su 16. oktobra 1869. godine našli u dimnjaku 49 dukata u zlatu i tri zlatna prstena i to su prijavili policiji. Nikola je 1872. zakupio i renovirao Amam gradski, dobro ga opremio i snabdeo vodom. Postarao se da narod zadovolji u dane kupanja: za muške samo petkom i praznikom, a za ženske svaki dan sem petka i praznika. Imao je sinove Božidara (1868-?), Aleksu (1877-1899), mehandžija, i ćerku Jelenu (1866-?), udatu za Prokopija Dimitrijevića.

Kuća trgovca Ljotića bila je današnja zgrada Umetničke galerije izgrađena 1929. godine.

Foto: Knjiga Milorada Sijića „Znameniti ljudi Kruševca (1833 – 1944), Kruševac 2102. i sajt Narodnog muzeja Kruševac

Pamtenik: Mišo Kovač u Kruševcu